Voor drukwerk levert u een drukklaar PDF-bestand aan. Meestal is dat een PDF/X-1a:2001 of PDF/X-4:2008, opgemaakt in CMYK, met afloop, ingesloten of omgezette lettertypes en beelden van voldoende resolutie. De precieze waarden hangen af van de druktechniek, het papier en het product, en verschillen daardoor per drukkerij. Het bestand gaat pas de pers op na preflight en een goedgekeurde drukproef. Voor tijdschriften en ander periodiek drukwerk komen daar eisen van de rotatiepers bij.
In deze gids
Druktechnieken: digitaal, vellenoffset en rotatieoffset
De gekozen techniek bepaalt de aanlevereisen, omdat elke pers anders omgaat met inkt, papier en snijden.
| Techniek | Drukt op | Typische inzet | Gevolg voor het bestand |
|---|---|---|---|
| Digitaal | losse vellen, zonder drukplaten | kleine oplages, personalisatie | eigen steunkleuren voor witte inkt of fluor |
| Vellenoffset | vellen, via drukplaten | middelgrote tot grote oplages | FOGRA-profiel per papiersoort, Pantone mogelijk |
| Rotatieoffset | papier van de rol | hoge oplages, periodiek drukwerk | vaste looprichting, katernopbouw |
Digitale persen zoals de HP Indigo zetten RGB zelf om naar CMYK. In dat geval bepaalt de pers de kleurconversie en niet de vormgever. Bij vellenoffset staat een ontwerp vaak meerdere keren op één vel. De snijmachine kan daarbij tot 2 mm afwijken, en daarom is afloop nodig. Een rotatiepers drukt en vouwt in één doorgang, dus de paginavolgorde en de rugdikte moeten al in het bestand kloppen.
Drukwerk aanleveren: de basisspecificaties van een drukklaar bestand
Lever PDF/X-1a:2001 of PDF/X-4:2008 aan. Sommige drukkerijen accepteren ook PDF/X-3:2003. X-1a vlakt transparanties af, terwijl X-4 ze intact laat tot in de RIP. Drukkerijen in de Benelux hanteren elk hun eigen aanleverspecificaties per product, dus de werktekening van het product gaat altijd voor.
Afloop, veiligheidsmarge en aanleverformaat
Laat achtergronden 2 tot 3 mm buiten het eindformaat doorlopen. Bij brochures vraagt een enkele drukkerij 5 mm. Houd tekst en logo’s minimaal 5 mm van snijranden en vouwlijnen. Een folder levert u aan op het opengevouwen planoformaat, inclusief afloop. Over snijtekens bij het exporteren verschillen drukkerijen van mening: de ene vraagt erom, de andere wil juist geen drukkersmarkeringen in de PDF.
Kleur, resolutie en lettertypes
Maak het ontwerp op in CMYK, met FOGRA39 (ISO Coated V2) voor gestreken papier en FOGRA47 (PSO Uncoated) voor ongestreken papier. Beelden hebben 300 dpi op werkelijk formaat nodig, voor spandoeken en vlaggen volstaat 150 dpi. Sluit lettertypes in of zet ze om naar contouren. Controleer vóór het uploaden:
- diepzwart (30/30/30/100) voor grote vlakken en 100% K voor kleine tekst;
- een inktdekking van maximaal 300%;
- lijnen vanaf 0,25 pt en tekst vanaf 7 pt;
- steunkleuren (Pantone of afwerking) met exact de voorgeschreven naam;
- afwerkingslagen bovenaan en op overdrukken, fullcolour op uitsparen;
- losse pagina’s in leesvolgorde, geen spreads.
Proefcontrole: van preflight tot drukproef
De preflightcontrole van het bestand verloopt eerst automatisch en toetst kleurruimte, resolutie, afloop, fonts en inktdekking. U kunt dezelfde controle vooraf zelf uitvoeren met Acrobat Pro of Enfocus PitStop. Daarna kijkt een operator naar wat de software mist, bijvoorbeeld een stanslijn die dubbel is geworden doordat het bestand op lage resolutie werd geëxporteerd. Spelling, zetfouten en overdrukinstellingen controleren veel drukkerijen niet.
Een digitale proef (een PDF of een schermweergave) toont inhoud en opmaak, maar geen bindende kleur. Een softproof op een gekalibreerde monitor simuleert de offsetdruk wel kleurcorrect. Alleen een contractproef volgens ISO 12647-7, gemeten met een Fogra-mediawig, geldt als kleurgarantie. Een deltaE tot 3 is daarbij acceptabel, een verschil onder 2 is nauwelijks zichtbaar. Laat de contractproef maken op hetzelfde papiertype als de oplage en beoordeel hem onder D50-licht.
Na goedkeuring van de proef ligt de verantwoordelijkheid voor zichtbare fouten in tekst, opmaak en formaat bij de opdrachtgever. Dat geldt ook als de opdrachtgever de kans op controle niet heeft benut. Kleurverschil tussen scherm en druk is evenmin een grond voor reclamatie. Productiefouten die niet in de proef stonden, blijven wel voor rekening van de drukkerij.
Aanleveren voor periodiek drukwerk op de rotatiepers
Lever tijdschriftpagina’s aan als losse pagina’s in leesvolgorde, op netto formaat plus afloop. Houd de omvang op een veelvoud van vier, want de pers vouwt de katernen uit één papierbaan. Bij een gelijmd magazine bepaalt de rugdikte de breedte van de omslag, en die rugdikte hangt af van papiersoort en omvang. Vraag de waarde daarom op vóór de opmaak. Advertenties komen vaak los binnen via de uitgever en moeten dezelfde specificaties volgen, anders verschilt het zwart van pagina tot pagina.
Gebruik het profiel en de inktdekking die de rotatiedrukkerij opgeeft. Op dun rotatiepapier ligt die grens vaak lager dan bij vellenoffset. In de prepress kwam ik het vaakst omslagen en advertenties tegen die met een vellenprofiel waren opgemaakt en daardoor in de schaduwen dichtliepen.
Ook het papier stuurt de kleur. Gestreken papier geeft verzadigde kleuren, ongestreken papier een mattere en warmere indruk. Daarom kiest u tussen FOGRA39 en FOGRA47. Op de rotatie ligt de looprichting vast in de lengte van de rol. Vouwen evenwijdig aan de looprichting lopen strak, vouwen dwars erop kunnen breken. Dat risico is het grootst bij zwaar papier met donkere vlakken over de vouw. Leg zulke vlakken dus niet over een dwarsvouw, of laat de omslag rillen.
Verder in dit naslagwerk over Habo DaCosta
Deze site behandelt de grafische onderneming Habo DaCosta in Vianen als onderwerp, met daaromheen de techniek van periodiek drukwerk:
- Habo DaCosta: de drukkerij in Vianen, onafhankelijk naslagwerk: het overzicht van het onderwerp.
- Over Habo DaCosta: profiel en geschiedenis van de grafische onderneming: wat over het bedrijf bekend is.
- Rotatieoffset en periodiek drukwerk: zo werkt een rotatiedrukkerij: van rol tot gevouwen katern.
- Specificaties en aanleveren: uitgewerkte waarden per producttype.
- Contact, adres en partners: adresgegevens en samenwerkingspartners.
Vergelijkt u specificaties uit verschillende bronnen, kijk dan eerst naar pers en papier. Een afloop of profiel dat bij een digitale drukker klopt, geldt niet vanzelf op een rotatiepers.
FAQ
Welk bestand heb je nodig voor drukwerk?
U hebt een drukklare PDF nodig, bij voorkeur PDF/X-1a:2001 of PDF/X-4:2008, in CMYK met het FOGRA-profiel dat bij het papier past. Het bestand heeft het aanleverformaat inclusief 2 tot 3 mm afloop, beelden van 300 dpi op werkelijk formaat en ingesloten of omgezette lettertypes. Word, PowerPoint en open werkbestanden zijn ongeschikt.
Hoe kan ik een bestand aanleveren voor drukwerk?
Meestal via de uploader in het bestelproces, vóór of na het plaatsen van de bestelling. Per e-mail aanleveren kan vaak niet. Download eerst de werktekening, exporteer met de juiste PDF/X-voorinstelling en voer zelf een preflight uit. Na de automatische en handmatige controle door de drukkerij volgt de proef, die u nauwkeurig controleert voordat u goedkeurt.